พีทมอส (Peat moss) คืออะไร? มีที่มาจากไหน?
พีทมอส คือวัสดุปลูกคุณภาพสูงที่เกิดขึ้นในแอ่งน้ำที่มีการทับถมของพืชจำพวกสแฟกนั่ม (Sphagnum spp) ในสภาวะออกซิเจนต่ำ (Oligotropic raised peat bog) ระยะเวลาหลายพันปีของการทับถมก่อให้เกิดเป็นชั้นของซากสแฟกนั่มมอสหรือก็คือพีท
- แอ่งน้ำที่มีพืชสแฟกนั่มมอสเจริญเติบโตอยู่ เมื่อได้รับน้ำฝน สแฟกนั่มมอสยิ่งเจริญเติบโตได้ดี
2. สแฟกนั่มมอสเจริญเติบโตขึ้นมาแต่ละชั้น ทับถมกันไปเรื่อยๆ ตามกาลเวลา ชั้นล่างๆ ที่ถูกทับถมมานานเริ่มแปรเปลี่ยนสภาพเป็นพีทมอส
3. ยิ่งเวลาผ่านไปและเกิดการทับถมของสแฟกนั่มมอสมากขึ้นเท่าไร ก็จะก่อให้เกิดเป็นชั้นของพีทมากขึ้นเท่านั้น โดยแต่ละชั้นของพีทจะมีคุณสมบัติที่แตกต่างการออกไป แบ่งเป็นสองประเภทหลักๆ คือ พีทดำ (black peat) และ พีทขาว (white peat)
พีทมอสดำคือ:
พีทที่ได้รับการทับถมในระยะเวลาที่นานกว่า อยู่ชั้นล่าง มีสีลักษณะออกน้ำตาลเข้มถึงดำ
พีทมอสขาวคือ:
พีทที่มีอายุอ่อนกว่าอยู่ชั้นบน มีสีน้ำตาลอ่อน ซึ่งโครงสร้างที่แตกต่างนี้นำมาซึ่งกรรมวิธีของการเก็บเกี่ยวที่แตกต่างกัน และการนำไปใช้ก็แตกต่างกันเช่นกัน
พีทมอสมีอยู่ที่ไหนบ้าง?
แอ่งของพีทมอสมีอยู่หลายประเทศทั่วโลก เช่น แคนาดา, เยอรมัน, ลัตเวีย, ไอร์แลนด์, ลิทัวเนีย เป็นต้น อย่างไรก็ตามแหล่งพีทมอสที่สามารถเก็บเกี่ยวและมีคุณสมบัติที่จะนำมาใช้เป็นวัสดุปลูกได้มีจำนวนจำกัด เพราะต้องเป็นแหล่งพีทมอสที่เจริญเติบโตตามธรรมชาติในสภาวะสารอาหารและออกซิเจนต่ำเท่านั้นจึงจะเหมาะสมที่จะนำมาใช้ในทางการเกษตร
ทำไมต้องใช้พีทมอส?
เนื่องจากพีทมอสเกิดจากการทับถมของซากสแฟกนั่มมอสในสภาวะธาตุอาหารต่ำ ทำให้พีทมอสมีความบริสุทธิ์ที่สูงมาก สิ่งนี้เป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการนำมาปรับใช้ให้เข้ากับพืชแต่ละชนิด ความบริสุทธิ์นี้ย่อมปราศจากวัชพืชและโรคพืชต่างๆ ยิ่งเพิ่มความเหมาะสมในการนำมาเป็นวัตถุดิบในการเพาะกล้าหรือปลูกพืชที่ต้องการการเอาใจใส่
นอกจากนั้น โครงสร้างของพีทมอสที่เป็นใยและโพรง เป็นคุณสมบัติพิเศษ สามารถอุ้มน้ำและกักเก็บอากาศไว้ในโครงสร้างได้ดี ซึ่งทั้งน้ำและอากาศมีความจำเป็นต่อการเจริญเติบโตของรากพืช
จากพีทมอสสู่วัสดุปลูกคลาสแมน
พีทมอส แบ่งเป็นสองประเภท คือพีทขาวและพีทดำ ซึ่งกระบวนการเก็บเกี่ยวก็จะแตกต่างกันเพื่อคุณสมบัติที่แตกต่างกันด้วย
กระบวนการเก็บเกี่ยวพีทขาว:
เนื่องจากพีทขาวเป็นชั้นที่เกิดขึ้นทีหลังและอยู่ชั้นบน วิธีการเก็บเกี่ยวคือการไถตัด (surface milling) เมื่อไถตัดเรียบร้อยแล้วจะตากเอาไว้ให้แห้งสักพัก แล้วใช้เครื่องดูดพีทขาวที่เก็บเกี่ยวไปกองรวมกันเอาไว้ตากแดด จึงค่อยนำไปสู่กระบวนการผลิตวัสดุปลูกต่อไป พีทขาวจะต้องเก็บเกี่ยวในช่วงปลายฤดูใบไม้ผลิไปจนถึงสิ้นฤดูร้อน เนื่องจากแสงแดดมีความจำเป็นต่อกระบวนการผลิตพีทขาว
1. การไถตัด (surface milling) – เพื่อตัดเนื้อพีทที่เกาะกันบนพื้นผิวให้ร่วน และ พร้อมสำหรับการดูดเก็บในขั้นตอนถัดไป
2. การดูดสูญญากาศเพื่อเก็บเกี่ยว (vacuum harvester) – เมื่อพีทขาวถูกตัดละเอียดแล้ว ก็จะใช้เครื่องดูดสูญญากาศเพื่อเก็บพีทขาวบนพื้นผิวทั้งหมด
3. กองพีทขาว (white peat stockpile) – สุดท้ายพีทขาวที่ถูกเก็บเกี่ยวมากแล้วจะถูกนำมากองรวมกันไว้ ก่อนที่จะถูกขนเข้าโรงงานเพื่อทำการผลิตและบรรจุ
กระบวนการเก็บเกี่ยวพีทดำ:
วีธีการเก็บเกี่ยวพีทดำแตกต่างจากการเก็บเกี่ยวพีทขาวโดยสิ้นเชิ้ง เนื่องจากพีทดำอยู่ลึกลงไปในชั้นใต้ดินจึงไม่สามารถใช้กระบวนการตัดไถบนพื้นผิวได้เหมือนพีทขาว แต่จะใช้กรรมวิธีการเก็บเกี่ยวที่เรียกว่า sod peat หรือการตัดพีทดำให้เป็นก้อนสีเหลี่ยมผืนผ้าโดยใช้เครื่องมือตัด พีทดำที่ตัดเป็นก้อนใหญ่จะถูกแบ่งเป็นก้อนเล็กและนำมาเรียงเอาไว้บนแผ่นไม้ และถูกคลุมวางเอาไว้ข้างนอกให้ผ่านหนึ่งฤดูหนาว กระบวนการผ่านหนาวนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อคุณภาพของพีทดำ เนื่องจากโครงสร้างของพีทดำมีความหนาแน่นจากการกดทับเป็นเวลานาน ก่อนนำมาผลิตจะต้องเพิ่มโพรงอากาศให้กับพีทดำก่อน ในฤดูหนาวเมื่ออุณหภูมิต่ำกว่า 4 องศาเซลเซียส น้ำที่แทรกซึมอยู่ในพีทดำจะกลายเป็นน้ำแข็งและขยายตัว ดันโครงสร้างให้เปิดออกเป็นโพรง ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการอุ้มน้ำและระบายอากาศ
1. การตัดก้อนพีทมอสดำที่อยู่ลึกลงไปและนำขึ้นมาวางบนชั้นพื้นผิว
2. การแบ่งก้อนพีทดำใหญ่เป็นก้อนเล็กๆก่อนที่จะนำไปตาก ให้ความชื้นอยู่ในระดับที่เหมาะสมต่อการนำไปใช้งาน
3. การจัดเรียงก้อนพีทเอาไว้เพื่อผ่านฤดูหนาว ผ้าคลุมจะช่วยป้องกันการปลิวของเมล็ดวัชพืชที่จะมาตกใส่พีทมอส
4. แปลงพีทมอสที่ผ่านการแช่แข็งทำให้โครงสร้างเปิดออกเป็นโพรง ที่มาของความสามารถในการอุ้มน้ำ และ ระบายอากาศที่ดีเยี่ยมของพีทมอส เหนือกว่าดินเพาะ หรือ ดินปลูกประเภทอื่นๆ
กระบวนการผลิตวัสดุปลูกคลาสแมน
พีทมอสที่เก็บเกี่ยวมาจากแปลงนั้น ไม่สามารถที่จะทำไปใช้ในการเกษตรได้เลยทันที เพื่อประสิทธิภาพและความปลอดภัยที่สูงสุด พีทมอสที่เป็นวัตถุดิบจะถูกนำมาบด คัดแยกขนาด ปรับค่า pH รวมไปถึงการผสมกับวัตถุดิบอื่นๆ และอาจมีการใส่ปุ๋ย โดยขึ้นอยู่กับความต้องการในการใช้
ทุกกระบวนการผลิตมีการควบคุมโดยระบบคอมพิวเตอร์ และในทุกกระสอบจะมีการตรวจสอบคุณภาพก่อนนำส่งสู่มือลูกค้า นอกจากนั้นหากเกิดปัญหา ก็สามารถที่จะย้อนกลับไปตรวจสอบจากตัวอย่างที่เก็บเอาไว้ในห้องแลปที่ได้มาตรฐานด้วยเช่นกัน
